برنامهنویسان کامپیوتر انسانهای متفاوتی هستند، یعنی بهگونهای متفاوت به مسائل نگاه میکنند و ذهنشان هر مسئلهای را به گونهای خاص تحلیل میکند. اخلاقشان هم به نظر من با دیگر حرفهها متفاوت است. مهندسی نرمافزار و برنامهنویسی یکی از حرفههای سطح بالا در ایران و خارج از کشور است و در آمارهایی که در سال 2010 منتشرشدهاست جزء ده شغل پردرآمد دنیا محسوب میشود و نسبت به سالهای پیش با پیشرفت صنایع و فناوری اطلاعات این شغل پراهمیتتر نیز شده است .
در شماره 72 ماهنامه شبکه در مقاله «مهندس نرمافزار حرفهای کیست؟» به مسئله حرفهایبودن و اخلاق حرفهای پرداختم. به بهانه انتشار این ویژهنامه قصددارم، بار دیگر، اینبار از زاویهای تازه، این موضوع را مطرح کنم. به عقیده من سازمانهای مرتبط با فناوری اطلاعات باید آستینی بالا زده و استانداردهایی را برای مهندسان نرمافزار جمعآوری کنند یا دستکم انجمنی تخصصی برای مهندسان نرمافزار ایجاد کنند و عضویت در آن انجمن بتواند به پیشرفت این مهندسان، اعتبار بیشتر آنها و افزایش سطح علمی آنها کمککند.
اگرچه هماکنون انجمنهای فناوریاطلاعات نسبت به ایجاد کارگروههای تخصصی مانند برنامهنویسی شیءگرا، مدیریت پروژههای نرمافزاری و... اقدام کردهاند که این خود کاری بسیار شایسته است، اما به اعتقاد من بههیچوجه کافی نیست و باید مهندسان نرمافزار انجمنی تخصصی داشته باشند که آنها را ملزم به رعایت اصولی کند که به آن متعهد باشند، یک عضو انجمن بتواند با نشاندادن کد عضویت اعتماد مشتری را از بابت آن که او مهندس مجربی است، جلبکند، همچنین سطح علمی مهندسان نرمافزار را با تشکیل کلاسهای آموزشی تخصصی درباره فناوریهای نوین برنامهنویسی، برگزاری کنفرانسها و سمینارهای تخصصی و دراختیار قراردادن ابزارهای آموزشی افزایشدهد.
در هر صورت چه برنامهنویس عضو یکی از این انجمنها باشد چه نباشد باید حرفهای بماند. منظور از افراد حرفهای را همه ما میدانیم، اما تأکید من در اینجا اخلاق حرفهای و خوشاخلاقی است. برای کارفرما و مشتریان پروژههای نرمافزاری یک یا دو دیدار و جلسه کافی است که اخلاق برنامهنویس را متوجهشوند.
کار با برنامهنویسان حرفهای و خوش اخلاق یک موهبت است، زیرا کارکردن با برنامهنویسان غیرحرفهای برای مدیران پروژههای نرمافزاری کار خیلی دشواری است. پایبندی به منشور اخلاقی توسط برنامهنویسان میتواند آنها را بیشازپیش حرفهایتر و خوشاخلاقتر کند. این منشور هنوز به صورت کامل به صورت استاندارد بینالمللی درنیامده است. البته ACM وBCS استانداردها و اصولی را تهیه کردهاند که اعضای این مؤسسهها باید به آن اصول پایبند باشند. این اصول و منشور اخلاق حرفهای برای مهندسان نرمافزار از بندهای زیر تشکیل شده است:
- مهندسان نرمافزار باید در راستای منافع عمومی جامعه گام بردارند
- مهندسان نرمافزار باید با مشتری و کارفرمای خود با بهترین نحو برخورد کنند و هیچچیز را برتر از منافع جامعه و مردم جامعه خود ندانند.
- مهندسان نرمافزار باید مطمئن باشند، محصولات نرمافزاری که تهیه میکنند در بالاترین سطح استانداردهای حرفهای باشد.
- مهندسان نرمافزار باید روحیه خود ارزیابی داشتهباشند و رفتارهای حرفهای خود را ارزیابی کنند.
- مدیران گروههای نرمافزاری و مهندسان نرمافزار باید رفتارهای اخلاقی و حرفهای در تولید و مدیریت نگهداری نرمافزار داشته باشند، به نحوی که کارفرما کاملاً از این رفتار راضی باشد.
- مهندسان نرمافزار باید در افزایش اعتبار حرفه مهندسی نرمافزار و تأمین منافع جامعه تلاش کنند
- مهندسان نرمافزار باید به همکاران خود در تمامی زمینههای فنی راهنمایی و کمک کنند و رفتار حرفهای خود را به ایشان آموزش دهند.
- مهندسان نرمافزار باید به صورت دائم در حال فراگیری تکنیکهای جدید و آموزشهای فنی برای ارتقای سطح عملی و حرفهای خود باشند.
رعایت و پایبندی به منشور اخلاقی و حرفهای مهندسان نرمافزار میتواند ما را مهندسان نرمافزار حرفهایتری کند. اگر چه هنوز مؤسسه یا انجمنی وجود ندارد که به برنامهنویس کد عضویتی بدهد که نشان دهد او به این اصول پایبند است و درصورتی که کارفرما بخواهد از یک برنامهنویس شکایت کند، نمیداند به چه کسی میتواند این شکایت را منتقل کند و بنابراین برنامهنویس ترسی ندارد که از انجمن اخراج شده و دیگر هیچکس تا مدتی به او پروژه ندهد، اما این خود برنامهنویسان هستند که باید به اصول و منشور اخلاقی و حرفهای مهندسان نرمافزار پایبند باشند.